İklim ve enerji
Isınan yazlar gölgelendirmeyi enerji konusu yaptı
Bu yazı resmî istatistik, mevzuat, standart ve sektör yayınlarından derlenen bir araştırmadır; kaynaklar yazının sonunda.
- Binalar ve hizmetler sektörü 2022’de Türkiye’nin nihai enerji tüketiminin %32,6’sını oluşturdu.
- 2024, 15,6 °C ortalamayla kayıtlardaki en sıcak yıl oldu; Temmuz 2025 son 55 yılın en sıcak temmuzuydu.
- 2025’te Türkiye’de 2,7 milyon klima satıldı; dış gölgelendirme soğutma ihtiyacını kaynağında azaltan önlemlerden biri.
- Dünya Sağlık Örgütü, sıcak dalgalarında gündüz pencerelerin panjur veya perdeyle kapatılmasını öneriyor.
Gölgelendirme uzun süre bir konfor ve mahremiyet konusu olarak görüldü. Isınan yazlar, artan klima kullanımı ve yeni bina kuralları bu bakışı değiştiriyor: güneşin ısısını camın dışında durdurmak artık bir enerji, sağlık ve mevzuat konusu. Bu yazı, raporun resmî kaynaklara dayanan iklim ve enerji bulgularının Türkiye’de mimar, müteahhit, üretici ve kullanıcı için ne anlama geldiğini, mevzuatın neyi istediğini ve sıcağın neden bir sağlık sorunu olarak ele alındığını özetliyor.
Türkiye’de binalar nihai enerji tüketiminin üçte birini oluşturuyor ve yazlar her yıl daha sıcak geçiyor. Dış gölgelendirme, soğutma ihtiyacını kaynağında azaltan en doğrudan önlemlerden biri.
Binalar ve hizmetler sektörü 2022’de Türkiye’nin nihai enerji tüketiminin %32,6’sını oluşturdu [1]. 2024, 15,6 °C ortalamayla kayıtlardaki en sıcak yıl oldu; Temmuz 2025 son 55 yılın en sıcak temmuzuydu ve 25 Temmuz 2025’te Kuşadası’nda 42,9 °C ile istasyon rekoru kırıldı [2, 3]. 2025’te 2,7 milyon klima satıldı [4].
Uzun Dönemli İklim Stratejisi, Güney Ege ve Akdeniz’de sıcak hava dalgası gün sayısının 2060’lara kadar belirgin biçimde artacağını öngörüyor [5]. Dünya Sağlık Örgütü, sıcak dalgalarında gündüz pencerelerin panjur veya perdeyle kapatılmasını öneriyor [6].
Mevzuat soğutmayı hesaba katmaya başladı
Türkiye’de bina kuralları soğutmayı da hesaba katmaya başladı. TS 825’in 2024 sürümüyle net soğutma enerjisi ihtiyacı hesaba girdi ve ülke altı iklim bölgesine ayrıldı; kural 1 Nisan 2025’ten beri zorunlu [7]. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği’ndeki değişiklikle, dış cephesinin %60’ı veya fazlası camlı binalarda yaz aylarındaki istenmeyen güneş kazancına karşı tasarım aşamasında tedbir 30 Haziran 2025’ten beri zorunlu [8].
Mimar ve müteahhit için bu, gölgelendirmenin proje sonunda eklenen bir aksesuar değil, enerji hesabının parçası olduğu anlamına geliyor. Rapora göre TS 825 soğutmayı kapsayarak ilk adımı attı, ancak Türk mevzuatında açık bir yaz aşırı ısınma sınırı henüz yok [7]. AB tarafında ise bina enerji direktifi, aşırı ısınmayı önleyen gölgeleme gibi önlemlere öncelik verilmesini istiyor [9].
Klima talebi ve elektrik şebekesi
Klima satışları soğutma ihtiyacının ne kadar hızlı büyüdüğünü gösteriyor. IEA’ya göre dünyadaki klima stoku 2050’de 1,6 milyardan 5,6 milyara çıkabilir [10]; 2035’e kadar puant elektrik talebindeki yaklaşık %40’lık artışın ana kaynağı soğutma [11]. Rapor bu tabloyu, puant yükü azaltan pasif önlemlerin, yani dış gölgelemenin değerinin artacağı biçiminde yorumluyor.
Dış gölgelemenin etkisini ölçen araştırmalar da aynı yönü gösteriyor. Antalya’da bir ofis binası için yapılan çalışmada sabit dış gölgeleme çözümleri soğutma enerjisini yüksek performanslı camla %37–49 azalttı [12]. Değerler tek bina çalışmasına dayandığı için kesin beklenti değil, yön gösterici bulgu olarak okunmalı.
Sıcak, bir sağlık konusu
BPIE ve VELUX’un altı Avrupa ülkesinde yaptığı ankette katılımcıların %45’i evinin aşırı sıcağa hazır olmadığını söyledi [13]. 2024 yazında Avrupa’da 62.775 kişi sıcakla ilişkili nedenlerle hayatını kaybetti [14]. Türkiye’de 65 yaş üstünün payı %11,1 ve bunların %19,5’i tek başına yaşıyor [15]. Rapor, sıcakta kendiliğinden kapanan motorlu bir sistemin yaşlı ve tek yaşayan kullanıcı için doğrudan sağlık yararı sağlayacağını belirtiyor.
Sık sorulan sorular
Dış gölgelendirme iç perdeden neden daha etkili?
Bir gölgeleme sisteminin ısıl etkisi, cam ile birlikte binaya geçen toplam güneş enerjisi oranıyla, yani g tot değeriyle ölçülür ve EN 14501’de sınıflandırılır [16]. Aynı kumaş dışarıda kullanıldığında içeride kullanıldığından çok daha düşük g tot verir; çünkü gölge camın dışında oluşur ve ısının büyük kısmı binaya hiç girmez [17].
Güney Ege ve Akdeniz için beklenti ne?
Uzun Dönemli İklim Stratejisi, Güney Ege ve Akdeniz’de sıcak hava dalgası gün sayısının 2060’lara kadar belirgin biçimde artacağını öngörüyor [5]. MedECC’ye göre Akdeniz havzası küresel ortalamadan %20 daha hızlı ısınıyor [18]. Türkiye’nin sıcaklık rekoru da 25 Temmuz 2025’te Silopi’de 50,5 °C ile kırıldı [19].
Bu sayfadaki bilgiler neye dayanıyor?
Sayfa raporun araştırma bölümüne aittir ve Ferrini’nin üretim kayıtlarına değil, resmî kaynaklara dayanır. Enerji verileri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan [1, 4], sıcaklık verileri Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nden [2, 3], iklim öngörüsü Uzun Dönemli İklim Stratejisi’nden [5], sağlık önerisi Dünya Sağlık Örgütü’nden [6] alınmıştır.
Kaynaklar
- T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Energy Efficiency 2030 Strategy and 2nd National Energy Efficiency Action Plan (2024–2030), 2024. https://enerji.gov.tr//Media/Dizin/EVCED/tr/EnerjiVerimlili%C4%9Fi/UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1/Belgeler/EnerEffi2030Str2ndNatEnerEffiActPlan2024-2030.pdf
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2024 Yılı Türkiye İklim Değerlendirmesi, 2025. https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yillikiklim/2024-iklim-raporu.pdf
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2025 Yılı Türkiye İklim Değerlendirmesi, Şubat 2026. https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yillikiklim/2025-iklim-raporu.pdf
- T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, II. UEVEP 2025 Ocak–Aralık Dönem Gelişim Raporu – Yönetici Özeti, 2026. https://enerji.gov.tr//Media/Dizin/EVCED/tr/EnerjiVerimlili%C4%9Fi/UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1/Belgeler/UEVEP_2025_Gelisim_Raporu_Yonetici_Ozeti.pdf
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Türkiye's 2053 Long-Term Climate Strategy, Kasım 2024. https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Turkiye_Long_Term_Climate_Strategy.pdf
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Heat and health, Bilgi notu, güncelleme 31.07.2026. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-heat-and-health
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, TS 825 Binalarda Isı Yalıtım Kuralları Standardı ile İlgili Tebliğ (MHGM-2025/1), Resmî Gazete, 20.02.2025, sayı 32819. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/02/20250220-2.htm
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete, 24.06.2025, sayı 32936. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250624-2.htm
- Avrupa Parlamentosu ve Konseyi, Directive (EU) 2024/1275 on the energy performance of buildings (recast), OJ L, 08.05.2024. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202401275
- International Energy Agency, The Future of Cooling, 14 Mayıs 2018, erişim 02.10.2026. https://www.iea.org/reports/the-future-of-cooling
- International Institute of Refrigeration (IIR), World Energy Outlook 2025: electricity demand at the heart of global economy, driven by cooling, 9 Aralık 2025, erişim 02.10.2026. https://iifiir.org/en/news/world-energy-outlook-2025-electricity-demand-at-the-heart-of-global-economy-driven-by-cooling
- Koç, S. G. ve Maçka Kalfa, S., The effects of shading devices on office building energy performance in Mediterranean climate regions, Journal of Building Engineering 44, 102653, 2021, DOI 10.1016/j.jobe.2021.102653. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2352710221005118
- Clean Energy Wire, Half of people in Germany say their home not ready for heatwaves – survey, 11 Mart 2026, erişim 02.10.2026. https://www.cleanenergywire.org/news/half-people-germany-say-their-home-not-ready-heatwaves-survey
- ISGlobal, Over 62,700 Deaths Associated with Record-breaking Heat During the Summer of 2024 in Europe, 22 Eylül 2025, erişim 02.10.2026. https://www.isglobal.org/en/-/62.700-muertes-asociadas-con-el-calor-del-verano-de-2024
- TÜİK, İstatistiklerle Yaşlılar, 2025, 2026, erişim 02.10.2026. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/istatistiklerle_yaslilar_tr.pdf
- CEN, EN 14501:2021 Blinds and shutters – Thermal and visual comfort – Performance characteristics and classification (konsolide sürüm EN 14501:2021+A1:2025), Mart 2021; 2025. https://iteh.es/catalog/standards/cen/8b0257b8-f10b-4994-ae49-2493d6cd12ab/en-14501-2021
- ES-SO / Solskyddsförbundet, Solar shading for low energy buildings (EN 14501 sınıflandırması ile), 2012 (sektör kuruluşu yayını). https://www.solskyddsforbundet.se/wp-content/uploads/2019/12/Solar-shading-for-low-energy-buildings.pdf
- MedECC, 1st Mediterranean Assessment Report (MAR1): main results, Kasım 2020, erişim 02.10.2026. https://www.medecc.org/outputs/mar1-mainresults/
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Temmuz 2025 Sıcaklık ve Yağış Değerlendirmesi, Ağustos 2025. https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yillikiklim/2025/Temmuz_Sicaklik_Yagis_Degerlendirmesi.pdf
